Incident u Tivtu i politika Aleksandra Vučića u sjeni evropskog proširenja
Incident sa grupom državljana Srbije kojima je crnogorska policija zabranila ulazak u Crnu Goru uoči Samita Evropske unije i Zapadnog Balkana u Tivtu mnogo je više od običnog bezbjednosnog događaja. Taj slučaj otvorio je pitanje načina na koji režim Aleksandra Vučića posljednjih godina pokušava projektovati politički uticaj širom regiona, ali i koliko se takva politika sudara sa novim evropskim okolnostima i procesom proširenja EU.
Prema informacijama crnogorskih medija i bezbjednosnih izvora, grupa od 87 muškaraca iz Srbije planirala je organizovati niz „spontanih“ skupova podrške Vučiću tokom njegovog boravka u Tivtu. Kod dijela njih pronađeni su transparenti sa sloganima SNS-a, komunikacijska oprema i drugi rekviziti koji su ukazivali na organizovanu akciju.
Crnogorske službe procijenile su da bi njihovo prisustvo moglo predstavljati bezbjednosni rizik tokom jednog od najvažnijih međunarodnih skupova u istoriji Crne Gore, pa su svi vraćeni za Beograd.
Momenat je pažljivo odabran
Ono što ovaj slučaj čini politički važnim jeste širi kontekst u kojem se dogodio. Samit u Tivtu nije bio samo još jedan regionalni skup. On je održan u trenutku kada Evropska unija ponovo ozbiljno otvara pitanje proširenja i pokušava stabilizovati Zapadni Balkan u novim geopolitičkim okolnostima nakon rata u Ukrajini.
Evropska unija danas Balkan više ne posmatra samo kao pitanje ekonomskih integracija, nego prije svega kao bezbjednosni prostor koji mora ostati pod evropskim političkim uticajem. Upravo zato su evropski lideri posljednjih mjeseci mnogo direktnije prisutni u regionu nego ranije.
U takvom ambijentu incident u Tivtu dobio je mnogo ozbiljniju dimenziju. Dio regionalne i evropske javnosti taj događaj tumači kao pokušaj stvaranja slike regionalne popularnosti Aleksandra Vučića pred evropskim liderima, ali i kao nastavak političkog modela koji se zasniva na permanentnoj mobilizaciji pristalica, kontroli političkog prostora i proizvodnji političkih spektakala.
Takva politika godinama funkcioniše unutar Srbije, ali sve češće izaziva otpor u susjednim državama regiona. Crna Gora je ovoga puta vrlo jasno pokazala da ne želi da postane prostor unutrašnjih političkih kampanja režima iz Beograda, posebno tokom međunarodnog samita visokog bezbjednosnog značaja.
Nervozni Vučić
Istovremeno, ovaj događaj pokazuje i određenu nervozu vlasti u Srbiji. Vučićev režim posljednjih mjeseci suočen je sa rastućim unutrašnjim pritiscima, studentskim protestima, padom popularnosti i sve većim problemima u održavanju slike apsolutne političke dominacije.
Zbog toga se regionalni nastupi i demonstracija političke snage sve češće koriste i za unutrašnju političku upotrebu u Srbiji. Poruka koja se pokušava poslati jeste da Vučić i dalje ostaje najvažniji politički faktor regiona.
Međutim, pitanje je koliko je takav pristup kompatibilan sa novom evropskom politikom prema Zapadnom Balkanu. Evropska unija danas mnogo više insistira na stabilnosti institucija, smanjenju političkih tenzija i regionalnoj saradnji, dok politika stalne mobilizacije, konflikta i medijskih spektakala postaje sve manje prihvatljiva evropskim centrima moći.
Zato incident u Tivtu nije važan samo zbog same zabrane ulaska jednoj grupi ljudi. On simbolično pokazuje sudar dvije politike – jedne koja region i dalje vidi kroz kontrolu, političku dominaciju i proizvodnju tenzija, i druge koja pokušava Balkan vratiti u okvir evropske stabilnosti i institucionalnog razvoja.
Upravo zbog toga naredni period mogao bi pokazati da li će zemlje regiona zaista krenuti putem ozbiljnijih evropskih integracija ili će Zapadni Balkan ostati prostor stalnih političkih sukoba i geopolitičkih nadmetanja.
Utisak je da Crna Gora zna šta radi, a da region još luta.
ISTOK
