Pobjeđuje li Dodik ili opozicija gubi?

Politička dominacija vlasti nije samo posljedica njene snage, već i nesposobnosti opozicije da prevaziđe vlastite podjele i ponudi zajedničku viziju Republike Srpske.

Svaki izborni ciklus u Republici Srpskoj završava gotovo istim pitanjem: da li Milorad Dodik ponovo pobjeđuje zato što je politički nadmoćan ili zato što njegovi protivnici ne uspijevaju da postanu stvarna alternativa? Odgovor nije jednostavan, ali je izvjesno da se politička slika ne može objasniti samo snagom vlasti. Jednako je važno pogledati slabosti onih koji bi trebalo da joj budu protivteža.

Politički život Republike Srpske već duže vrijeme karakteriše duboka polarizacija. Formalno postoji više stranaka, više lidera i više političkih ponuda, ali se suštinska politička rasprava sve češće svodi na jednu dilemu – „za ili protiv Dodika“. U takvom ambijentu programi, institucije i dugoročne strategije razvoja ostaju u drugom planu, dok politička scena postaje poprište neprestane personalne konfrontacije.

Upravo je to godinama jedan od najvažnijih elemenata političke strategije SNSD-a. Skoro svako važno pitanje uspijeva se predstaviti kao izbor između podrške ili protivljenja aktuelnom predsjedniku stranke. Kada politika postane pitanje ličnosti, a ne institucija, vlast igra na terenu koji sama oblikuje. U takvoj utakmici opozicija uglavnom prihvata pravila koja nije sama postavila.

Međutim, bilo bi pogrešno svu odgovornost prebaciti na vlast. Demokratija ne počiva na tome da vlast bude slaba, već da postoji sposobna, organizovana i uvjerljiva politička alternativa. Upravo tu Republika Srpska godinama pokazuje najveći deficit.

Opozicione stranke ulaze u skoro svaki izborni ciklus opterećene istim problemima. Lične ambicije pretežu nad zajedničkim ciljem. Partijski i lični interesi postaju važniji od opšteg političkog interesa. Umjesto dogovora, proizvode se nove podjele; umjesto zajedničke platforme, nova međusobna optuživanja; umjesto borbe za povjerenje građana, vodi se borba za primat unutar same opozicije.

Zbog toga se izbori često ne dobijaju snagom vlasti, već slabošću njenih protivnika.

Vlast i opozicija pod okriljem politike Beograda

U analizi političkih odnosa ne može se zanemariti ni činjenica da se i vlast i opozicija u Republici Srpskoj, svaka na svoj način, kreću unutar šireg političkog okvira koji oblikuje politika predsjednika Srbije Aleksandra Vučića.

Dok vlast nastoji da istakne bliskost i političko partnerstvo sa Beogradom kao potvrdu sopstvenog legitimiteta, značajan dio opozicije, uprkos kritikama upućenim SNSD-u, takođe izbjegava direktan politički sukob sa zvaničnom politikom Srbije. Tako se stiče utisak da se najveći dio političke scene Republike Srpske, iako podijeljen oko brojnih unutrašnjih pitanja, ipak kreće pod okriljem istog šireg političkog horizonta. Zbog toga politička borba često ostaje ograničena na kadrovska i stranačka pitanja, dok izostaje suštinski spor o dugoročnoj strategiji razvoja Republike Srpske.

Sve slabosti aktuelnog političkog sistema Srbije se prelijevaju i na prostor Republike Srpske. Nesposobna opozicija u Srbiji sa svojim boljševičkim mentalitetom koji dijeli sa vlašću, po svemu je analogna ovdašnjoj. Pod opštom simulacijom navodne nacionalne politike izostaje demokratski iskorak iz postojećeg stanja. Vlast se održava upravo na činjenici da kontroliše oba pola, optužujući opoziciju da je izdajnička i nepatriotska.

Partiotizam u rukama nepatriota

Dodatni problem predstavlja činjenica da se patriotizam u Republici Srpskoj sve češće pretvara u politički instrument. Vlast nacionalne teme koristi kao sredstvo političke mobilizacije, dok dio opozicije ostaje bez dovoljno jasnog odgovora kako istovremeno biti i državotvorna i reformska opcija. Tako se javnost neprestano nalazi između međusobnih optužbi za izdaju i patriotizam, dok pitanja ekonomije, korupcije, odlaska mladih, obrazovanja i institucionalne obnove ostaju u drugom planu.

Istinski patriotizam ne iscrpljuje se u snažnim političkim porukama. On se dokazuje izgradnjom institucija koje će biti jače od svakog pojedinca, stvaranjem uslova da mladi ostaju u Republici Srpskoj, razvojem privrede, vladavinom prava i sposobnošću da se nacionalni interes štiti dugoročno, a ne samo u predizbornim kampanjama.

Zato Republici Srpskoj danas nije najpotrebnija nova politička stranka. Potreban joj je novi politički dogovor — minimalni državotvorni konsenzus oko pitanja koja bi morala biti iznad stranačkih interesa.

Takav dogovor mogao bi počivati na nekoliko nespornih principa: očuvanju ustavne pozicije Republike Srpske, jačanju institucija, beskompromisnoj borbi protiv korupcije, ekonomskom razvoju, demografskoj obnovi i jasno definisanoj zaštiti nacionalnih interesa. To nije program jedne stranke, nego temelj političke zrelosti jednog društva.

Sve dok opozicija ne uspije da prevaziđe vlastite rovove, usaglasi minimalni program i ponudi zajedničku viziju Republike Srpske, politička utakmica vodiće se na terenu koji najviše odgovara aktuelnoj vlasti. Najveća pobjeda svake dugovječne vlasti je trenutak kada opozicija počne da prihvata njena pravila igre. Zato pravo pitanje nije samo da li Dodik pobjeđuje. Jednako je važno zapitati se da li opozicija već godinama gubi sama od sebe.

A možda je upravo u tom pitanju sadržan i najprecizniji opis političke stvarnosti Republike Srpske.

ISTOK