SNSD-u se desila sudbina SDS-a – račun blokiran, milioni nedostupni
Politička i finansijska situacija SNSD sve više podsjeća na period kada je SDS bio pod sankcijama i finansijskim pritiscima. Danas se sličan scenario, makar djelimično, prelama preko SNSD-a.
Odlukom visokog predstavnika Kristijana Šmita iz aprila prošle godine, obustavljena je isplata svih budžetskih sredstava SNSD-u i njihovom koalicionom partneru Ujedinjenoj Srpskoj. Time je presječen ključni izvor finansiranja ovih stranaka.
Novac na računu – ali van domašaja
Prema podacima Centralna banka Bosne i Hercegovine, na posebnim računima je od aprila 2025. do kraja marta 2026. godine akumulirano 197.910,62 KM sredstava koja su bila namijenjena SNSD-u i Ujedinjenoj Srpskoj.
Riječ je o novcu koji su pojedini organi vlasti pokušali uplatiti uprkos zabrani, ali su ta sredstva, u skladu s odlukom, preusmjerena i blokirana na računu Centralne banke.
Od miliona do blokade
Koliki je udar na finansije SNSD-a najbolje pokazuje poređenje sa ranijim periodom. Samo u 2024. godini ova stranka je iz budžeta na svim nivoima dobila više od dva miliona maraka, dok je Ujedinjena Srpska dobila oko 395 hiljada KM.
Bez tog novca, održavanje političke infrastrukture i aktivnosti postaje znatno složenije.
Reakcije i političke poruke
Predsjednik SNSD-a Milorad Dodik u više navrata je oštro kritikovao odluku visokog predstavnika, naglašavajući da stranka funkcioniše zahvaljujući donacijama i izdvajanjima svojih funkcionera.
Ipak, ton i učestalost tih reakcija ukazuju da finansijski pritisak nije zanemariv.
Može li doći do deblokade?
Obustava isplate sredstava može biti ukinuta samo novom odlukom visokog predstavnika, uz procjenu da su ispunjeni određeni politički i pravni uslovi.
Čak i u slučaju deblokade, postavlja se pitanje sudbine već akumuliranog novca, jer ne postoji pravni osnov za retroaktivnu nadoknadu sredstava.
Kako je SDS ostao bez novca
Sličan scenario već je viđen početkom 2000-ih kada je SDS bio pod direktnim finansijskim sankcijama međunarodne zajednice, prvenstveno odluka tadašnjeg visokog predstavnika.
Tada su: SDS-u bili blokirani računi stranke, zabranjeno finansiranje iz budžeta, zatvoreni ili ograničeni pristupi javnim resursima i uvedene zabrane političkog djelovanja pojedinim funkcionerima.
Stranka je praktično ostala bez institucionalnih izvora finansiranja i bila prinuđena da se oslanja na članarine i ograničene donacije.
Kada je SDS-u nakon sudskih procedura vraćeno preko 2 miliona KM, sredstava koje su bili blokirani u Privrednoj banci, to se direktno odrazilo na dobar izborni rezultat stranke 2012. godine kada je opozicija osvojila dvije trećine opština, kao i na rezultat opštih izbora 2014. godine.
Iako, SDS se još uvijek nalazi na tzv. crnoj listi OFAC-a i onemogućeno mu je finansijsko poslovanje sa inostranstvom, a 2024. stranka se nije mogla prijaviti pod tim imenom na lokalne izbore, jer su im domaće banke pogasile raćune.
Političke posljedice: pad uticaja
Finansijske sankcije SDS-u nisu bile samo tehničko pitanje – imale su duboke političke posljedice. Prije svega kroz slabljenje stranačke infrastrukture, gubitak kadrova i prelazak istajnutih članova SDS-a u druge partije, smanjen uticaj u institucijama i postepeni gubitak vlasti na republičkom nivou.
Upravo u tom periodu dolazi do jačanja SNSD-a, koji preuzima političku inicijativu i postaje dominantna snaga u Republici Srpskoj.
Da li se istorija ponavlja?
Danas se Milorad Dodik i SNSD suočavaju sa drugačijim, ali suštinski sličnim izazovom – ograničenim pristupom javnom novcu i blokiranim sredstvima.
Iako SNSD i dalje ima snažnu institucionalnu poziciju, finansijski pritisak može dugoročno uticati na političku stabilnost, posebno u izbornim ciklusima.
Za razliku od SDS-a, SNSD trenutno kontroliše značajan dio vlasti, što mu daje određeni manevarski prostor. Međutim, iskustvo SDS-a pokazuje da dugotrajna finansijska izolacija neminovno ostavlja političke posljedice.
Da li je riječ o privremenoj blokadi ili početku dubljih promjena – zavisiće od političkih odnosa, ali i odluka međunarodnih faktora u narednom periodu.
ISTOK
