Izbor novog visokog predstavnika otkriva sukob američkih i evropskih interesa u BiH

Predstojeća sjednica Savjeta za implementaciju mira (PIC), na kojoj bi trebalo da bude izabran nasljednik Kristijana Šmita, mnogo je više od kadrovskog pitanja. Sve je očiglednije da se iza izbora novog visokog predstavnika odvija ozbiljan sukob između američke i evropske vizije budućnosti Bosne i Hercegovine i Zapadnog Balkana.

Prema diplomatskim informacijama koje se pojavljuju u javnosti, Sjedinjene Američke Države podržavaju kandidaturu italijanskog diplomate Antonija Zanardija Landija, dok Francuska, Njemačka i dio evropskih institucija nastoje da proguraju svog kandidata Renea Troccaza.

Na prvi pogled riječ je o borbi između dva diplomate. Međutim, iza njihovih imena kriju se mnogo dublje geopolitičke razlike.

Amerika želi veći uticaj na Balkanu

Administracija u Vašingtonu posljednjih mjeseci pokazuje pojačano interesovanje za Balkan. Energetski projekti, bezbjednosna pitanja, NATO integracije i geostrateški položaj regiona ponovo dobijaju značaj u američkim planovima.

U tom kontekstu, izbor visokog predstavnika postaje instrument očuvanja američkog političkog uticaja u Bosni i Hercegovini.

Antonio Zanardi Landi nije slučajan izbor. Njegovo iskustvo u Srbiji, Rusiji i međunarodnoj diplomatiji pokazuje da Vašington traži čovjeka koji razumije regionalne odnose, ali i šire geopolitičke procese.

Amerikanci očigledno žele visokog predstavnika koji će biti dio šire strategije stabilizacije Balkana pod zapadnim okriljem, ali uz snažnije američko liderstvo nego što je to bio slučaj posljednjih godina.

Evropa ne želi da bude puki posmatrač

S druge strane, Francuska i Njemačka sve otvorenije pokazuju nezadovoljstvo činjenicom da ključne odluke o Balkanu često dolaze iz Vašingtona.

Podrška Reneu Troccazu može se posmatrati kao pokušaj da Evropska unija vrati dio političke inicijative u regionu koji se nalazi na njenim granicama.

Za Pariz i Berlin Bosna i Hercegovina nije samo bezbjednosno pitanje, već i dio evropskog projekta proširenja i stabilizacije jugoistočne Evrope.

Zato izbor novog visokog predstavnika postaje svojevrsno nadmetanje za političko vođstvo Zapada na Balkanu.

Dodik između dvije politike

U cijeloj priči posebnu ulogu ima predsjednik Republike Srpske Milorad Dodik.

Godinama je svoju politiku gradio na sukobu sa OHR-om i osporavanju legitimiteta Kristijana Šmita. Međutim, promjena međunarodnih okolnosti otvara nova pitanja.

Ako novi visoki predstavnik bude kandidat kojeg podržavaju SAD, Dodik će se naći u složenijoj poziciji nego tokom sukoba sa Šmitom, koji je prvenstveno percipiran kao projekat dijela evropskih zemalja.

Istovremeno, ukoliko se prodube razlike između Vašingtona i Brisela, Dodik bi mogao pokušati da koristi te podjele kako bi ojačao pregovaračku poziciju Republike Srpske.

Takva politika kratkoročno može donositi određene političke koristi, ali dugoročno nosi ozbiljne rizike jer BiH ostaje prostor na kojem se prepliću interesi velikih sila.

Šta to znači za Bosnu i Hercegovinu?

Najveći problem za BiH jeste činjenica da se sve manje govori o unutrašnjim reformama, ekonomiji i evropskom putu, a sve više o međunarodnim odnosima.

Kada se velike sile ne slažu oko osnovnih pitanja, političke krize u BiH postaju dublje i dugotrajnije.

Ukoliko PIC ne uspije postići širok konsenzus oko novog visokog predstavnika, postoji opasnost da se ponovi scenario iz vremena Kristijana Šmita, čiji legitimitet dio političkih aktera nikada nije prihvatio.

To bi značilo nastavak institucionalnih sporova, političkih blokada i dodatno usporavanje evropskih integracija.

BiH ponovo na geopolitičkoj raskrsnici

Zbog svega toga izbor novog visokog predstavnika nije samo pitanje jednog čovjeka.

To je pokazatelj promijenjenih odnosa unutar Zapada, borbe za uticaj na Balkanu i pokušaja redefinisanja međunarodne politike prema Bosni i Hercegovini.

A što su podjele među velikim silama veće, to je prostor za unutrašnju stabilizaciju BiH manji.

Upravo zato naredni dani neće pokazati samo ko će naslijediti Kristijana Šmita, već i kakvu Bosnu i Hercegovinu u budućnosti žele Vašington, Brisel, Pariz i Berlin.

ISTOK