Crna Gora i Island pred vratima EU: Da li se Evropa konačno sprema za novo proširenje?
Priča o proširenju Evropske unije godinama je djelovala kao beskonačan proces bez jasnog kraja, posebno za zemlje Zapadnog Balkana. Međutim, posljednjih mjeseci sve su glasnije procjene da bi upravo Crna Gora mogla postati naredna članica Evropske unije, dok se paralelno otvara i mogućnost povratka Islanda u evropski projekat.
Jutarnji list piše da Evropska unija ponovo ozbiljno otvara pitanje proširenja, a među državama koje se sve češće pominju kao naredne članice nalaze se Crna Gora i Island. Iako dolaze iz potpuno različitih političkih i ekonomskih okruženja, obje zemlje posljednjih mjeseci ponovo su u fokusu evropskih institucija i diplomatskih razgovora.
Crna Gora je već godinama najdalje odmakla među državama Zapadnog Balkana kada je riječ o evropskim integracijama. Otvorila je gotovo sva pregovaračka poglavlja, a dio njih je i privremeno zatvoren. Međutim, političke nestabilnosti, unutrašnji sukobi i problemi sa reformama pravosuđa usporili su proces koji je prije nekoliko godina izgledao mnogo bliži kraju.
Ipak, geopolitičke promjene u Evropi, posebno nakon rata u Ukrajini, dovele su do toga da Brisel ponovo ubrza priču o proširenju. Evropska unija sada integracije vidi ne samo kao ekonomsko pitanje, već i kao bezbjednosni i politički projekat.
Crna Gora kao „test proširenja“
Crna Gora se već dugo smatra najdalje odmaklim kandidatom među državama Zapadnog Balkana. Mala teritorija, oko 600 hiljada stanovnika i relativno ograničen institucionalni uticaj čine je, iz perspektive Brisela, „najlakšim kandidatom“ za prijem.
U tom kontekstu Crna Gora se nameće kao najrealniji kandidat sa Balkana koji bi mogao prvi postati članica EU. U evropskim diplomatskim krugovima sve češće se govori da bi Podgorica mogla imati istorijsku priliku ukoliko narednih godinu ili dvije uspije stabilizovati političke prilike i završiti ključne reforme.
Island – evropski povratnik?
Paralelno sa pričom o Crnoj Gori, sve više pažnje izaziva i mogućnost da Island ponovo aktivira svoj evropski put.
Island predstavlja potpuno drugačiji slučaj. Ta zemlja je još ranije bila kandidat za članstvo, ali je proces zamrznut nakon promjene vlasti i procjene da Islandska ekonomija dobro funkcioniše i bez punopravnog članstva u EU.
Međutim, nova globalna previranja, energetska pitanja i promjene u međunarodnim odnosima ponovo su aktuelizovali mogućnost da Rejkjavik obnovi evropski put. Island već ima visok stepen usklađenosti sa evropskim standardima kroz Evropski ekonomski prostor, pa bi njegov eventualni ulazak bio tehnički mnogo jednostavniji nego kod većine drugih kandidata.
U Briselu se sve otvorenije govori da bi naredni talas proširenja mogao imati dvije dimenzije – jednu koja se odnosi na Zapadni Balkan i drugu koja uključuje zemlje sjevera Evrope i istočnog partnerstva.
Iako niko ne želi da govori o konkretnim datumima, jasno je da Evropska unija pokušava poslati političku poruku da projekat proširenja nije mrtav. Posebno nakon godina stagnacije i rastućeg uticaja drugih globalnih sila na Balkanu.
Za zemlje regiona to bi mogla biti posljednja ozbiljna šansa da uhvate evropski voz u vremenu kada se i sama Evropska unija mijenja pod pritiskom novih bezbjednosnih i ekonomskih izazova.
Ostaje pitanje da li će političke elite na Balkanu znati iskoristiti trenutak ili će unutrašnje podjele i dalje biti jače od evropskih ambicija.
ISTOK
