Moć u savremenom svijetu: Od država ka tehnološkim i finansijskim centrima
Savremeni svijet prolazi kroz duboke promjene koje mijenjaju način na koji funkcionišu politika, ekonomija i društvo. Sve češće se postavlja pitanje da li se stvarna moć i dalje nalazi u rukama država i njihovih institucija ili se postepeno premješta prema velikim tehnološkim kompanijama, finansijskim centrima i globalnim mrežama uticaja.
Na to je nedavno upozorila i danska premijerka Mette Frederiksen, govoreći o povezanosti političke moći, velikog kapitala, tehnoloških giganata i sistema vještačke inteligencije. Ona je izrazila zabrinutost da razvoj novih tehnologija i koncentracija ekonomskog uticaja mogu predstavljati ozbiljan izazov za demokratiju i politički suverenitet država.
Ovim pitanjima bavi se i Aleksandar Savanović u svom tekstu „Imperija“, koji je objavila BUKA, oslanjajući se na poznatu knjigu filozofa Majkla Hardta i Antonija Negrija, objavljenu još 2000. godine. Njihova osnovna teza jeste da je klasični imperijalizam, kakav je postojao u vrijeme velikih kolonijalnih sila, danas zamijenjen novim oblikom globalne moći.
Prema tom konceptu, savremeni svijet više nema jedan centar moći niti jasne političke granice kao nekadašnje imperije. Umjesto toga, moć funkcioniše kroz mrežu međunarodnih institucija, finansijskih organizacija, multinacionalnih kompanija, tehnoloških platformi i informacionih sistema.
U takvom sistemu važnu ulogu imaju međunarodne finansijske institucije, globalne korporacije, velike tehnološke kompanije i organizacije koje utiču na svjetske političke i ekonomske procese.
Savanović posebno ukazuje na promjenu načina društvene kontrole. Nekada su glavnu ulogu imale klasične institucije poput države, škole, vojske ili fabrike. Danas se uticaj mnogo češće ostvaruje putem medija, društvenih mreža, algoritama i digitalnih platformi koje oblikuju informacije, stavove i ponašanje ljudi.
Društvene mreže i tehnološke platforme više nisu samo sredstva komunikacije, već postaju važni instrumenti političkog i ekonomskog uticaja. Kroz algoritme, reklamne sisteme i obradu podataka moguće je usmjeravati pažnju javnosti i oblikovati društvene trendove na globalnom nivou.
Istovremeno, globalizacija ekonomije dovela je do toga da proizvodnja, kapital i tržišta funkcionišu preko državnih granica. Velike kompanije posluju širom svijeta, dok se ključne ekonomske odluke često donose van nacionalnih političkih institucija.
Prema Savanoviću, savremena moć sve manje počiva isključivo na vojnoj sili, a sve više na kontroli informacija, tehnologije, tržišta i komunikacija. Upravo zato današnji globalni sistem djeluje složenije i sofisticiranije od nekadašnjih imperija.
On smatra da se mnoge današnje političke i društvene krize više ne mogu razumjeti samo kroz odnose među državama, već i kroz djelovanje globalnih ekonomskih, tehnoloških i informacionih centara moći.
Zbog toga pitanja vještačke inteligencije, digitalnih platformi, finansijske globalizacije i tehnološke kontrole postaju jedna od ključnih tema savremenog svijeta.
(Izvor: Aleksandar Savanović, tekst „Imperija“/BUKA)
