Kakve su posljedice za Evropu u slučaju produžene krize s Iranom!?
Nova eskalacija tenzija između Iran i zapadnih sila, uz prijetnje zatvaranjem Hormuški moreuz, ponovo je otvorila jedno od ključnih pitanja globalne ekonomije – koliko je Evropa zaista energetski sigurna. Iako je evropski kontinent nakon krize s ruskim gasom počeo diversifikovati izvore snabdijevanja, eventualna duža blokada ovog strateškog pomorskog pravca mogla bi izazvati ozbiljne posljedice.
Hormuški moreuz je jedan od najvažnijih energetskih koridora svijeta. Kroz njega svakodnevno prolazi veliki dio svjetskog izvoza nafte i tečnog prirodnog gasa iz zemalja Persijskog zaliva. Svaki poremećaj u tom uskom morskom prolazu trenutno utiče na cijene energenata, osiguranje transporta i stabilnost tržišta.
Za Evropu bi prvi i najbrži udar bio rast cijena nafte. Više cijene sirove nafte gotovo automatski znače skuplje gorivo, veće troškove transporta, skuplju proizvodnju i novi inflatorni talas. To bi posebno pogodilo zemlje koje su već oslabljene sporim privrednim rastom i visokim troškovima života.
Drugi problem bio bi tržište prirodnog gasa. Nakon smanjenja zavisnosti od ruskog gasa, mnoge evropske države okrenule su se LNG-u iz Katara i drugih zalivskih zemalja. Ako bi isporuke kroz Hormuz bile ugrožene, Evropa bi ponovo mogla ući u borbu za svaku pošiljku gasa na svjetskom tržištu, uz nagli rast cijena i povećanu nesigurnost pred zimu.
Industrijski sektor bio bi među najvećim gubitnicima. Hemijska industrija, metalurgija, transport i poljoprivreda direktno zavise od stabilnih cijena energije. Novi energetski šok mogao bi dovesti do smanjenja proizvodnje, gašenja pogona i dodatnog pada konkurentnosti evropske privrede u odnosu na SAD i Kinu.
Političke posljedice bile bi jednako ozbiljne. Rast cijena energenata i životnih troškova često jača populističke i antisistemske pokrete. Vlade širom Evrope našle bi se pod pritiskom građana da subvencionišu energiju, smanjuju poreze i povećavaju socijalnu pomoć, što bi dodatno opteretilo javne budžete.
Kriza bi pokazala i granice evropske energetske tranzicije. Iako Evropske Unije ulaže u obnovljive izvore, solarne i vjetroelektrane još ne mogu u potpunosti zamijeniti fosilna goriva u kriznim situacijama. Zato bi produženi sukob oko Hormuza podsjetio da tranzicija traje duže nego što politički slogani sugerišu.
Evropa ipak nije bez odgovora. Veći LNG kapaciteti, strateške rezerve, povezivanje energetskih mreža i ulaganja u obnovljive izvore daju joj više otpornosti nego prije nekoliko godina. Međutim, otpornost nije isto što i imunitet.
Njemačka hemijska industrija je na najvećem udaru
Koje su države Evrope najugroženije?
Najugroženije bi bile zemlje koje mnogo uvoze energente, imaju slabije alternative snabdijevanja ili energetski intenzivnu industriju. Ako bi kriza oko Hormuški moreuz potrajala, posebno bi bile izložene sljedeće države:
Italija – velika zavisnost od uvozne nafte i gasa, snažna industrija i osjetljivost na cijene energenata. Mediteranska logistika je ključna za snabdijevanje.
Grčka – oslanjanje na pomorski transport i uvoz energenata, uz važan brodarski sektor.
Španija i Portugal – iako imaju LNG terminale, rast globalnih cijena bi ih direktno pogodio.
Njemačka – najveća evropska ekonomija, snažna industrija i ogromna potrošnja energije. Ne mora ostati bez energenata, ali bi visoke cijene snažno pogodile proizvodnju.
Holandija i Belgija– važna energetska i trgovačka čvorišta, pa bi osjetile poremećaje tržišta.
Zemlje Balkana poput Bosne and Herzegovine, Serbiije i Sjeverne Macedonije bile bi pogođene indirektno kroz skuplje gorivo, inflaciju i rast cijena hrane.
Najmanje ugrožene bile bi zemlje sa snažnim domaćim izvorima energije ili nuklearnim kapacitetima poput Francuske, Norveške i djelimično Švedske.
Ukratko: jug Evrope bi prvi osjetio logistički udar, a industrijski centar Evrope ekonomski udar.
Dakle produžena kriza s Iranom i Hormuškim moreuzom ne bi Evropu ostavila bez energije preko noći, ali bi je skupo koštala. Više cijene, sporiji rast, političke tenzije i nova ekonomska nesigurnost bile bi realna cijena svakog dužeg poremećaja. Zato stabilnost Bliskog istoka za Evropu nije daleka geopolitika, nego pitanje svakodnevnog standarda i strateške bezbjednosti.
ISTOK
