Akcize ponovo otvorile pitanje plata u BiH u odnosu na region i Evropu

Najvažnije

• BiH jeste među najslabijima po platama u Evropi, ali nije posljednja
• Prosječna plata oko 830 evra veća je samo nego u nekoliko evropskih zemalja
• Penzije u BiH takođe su pri dnu, ali ne i najniže u Evropi
• Analitičari upozoravaju: standard zavisi od troškova života, ne samo primanja
• Medijalna plata realnije pokazuje koliko građani zaista zarađuju

Tvrdnje političara i stvarno stanje

Posljednji put, tokom rasprave o izmjenama Zakona o akcizama i eventualnom smanjenju akciza na naftu i naftne derivate, mogle su se čuti izjave zvaničnika da je BiH po primanjima posljednja u Evropi.

Ako se gledaju samo primanja, ta tvrdnja nije daleko od istine, međutim analitičari smatraju da, kada je riječ o standardu stanovnika, u obzir treba uzeti i brojne druge parametre, a ne samo „kumulativni iznos primanja“.

BiH na dnu Evrope po platama

U ovom trenutku prosječna plata u BiH koja se kreće oko 830 evra veća je samo od prosječnih plata u Sjevernoj Makedoniji (750 evra), Ukrajini (770 evra), Moldaviji (700 evra) i Albaniji (650 evra). Dakle, BiH se nalazi na samom začelju u Evropi kada je riječ o prosječnim platama i ubjedljivo je najgora u regionu.

Recimo, u Srbiji prosječna plata već sada je 1.057 evra, u Crnoj Gori 1.027 evra, a u Hrvatskoj 1.498 evra, i gotovo je sigurno – teško da ćemo po visini plate ikad stići te zemlje.

Penzije: slično stanje kao i sa platama

Ništa bolja situacija nije ni kada je riječ o penzijama. U odnosu na region i tu je Bosna i Hercegovina najgora, a u Evropi prosječne penzije samo su manje u Ukrajini (140 evra), Albaniji (160 evra), Moldaviji (190 evra) i Sjevernoj Makedoniji (oko 340 evra). Prosječna penzija u BiH iznosi oko 380 evra, s tim da je u Federaciji BiH ta prosječna penzija znatno veća nego u Republici Srpskoj.

Standard nije isto što i plata

Igor Gavran, ekonomski analitičar, kaže da priča o najmanjim platama i penzijama se ne može posmatrati na taj način jer jedan od ključnih faktora je koliki su troškovi života u određenim zemljama.

Navodi da je u Evropi rađeno istraživanje koje je, između ostalog, pokazalo da su penzije u Rumuniji jako niske u apsolutnom iznosu, ali da su takođe i troškovi života puno niži. Zaključak tog istraživanja je da rumunski penzioner koji ima značajno nižu penziju bolje živi od hrvatskog u smislu da ima veću kupovnu moć.

Prosjek vs. medijalna plata

„Pitanje je koliko ljudi uopšte ima te prosječne plate. Prosjek se računa na način da se uzmu sve plate, ali je često realnije medijalno primanje. To je prosjek koji većina prima. U BiH veliki broj ljudi radi u javnom sektoru gdje su primanja veća i to remeti prosjek i pitanje je koliko je naša statistika tačna“, rekao je Gavran.

Kada je riječ o medijalnoj plati o kojoj govori Gavran, u Srbiji, recimo, prema zvaničnim podacima prosječna plata je 1.057 evra, ali je medijalna, odnosno plata koju prima više od 50 odsto zaposlenih „svega“ 758 evra. Slično je i u Hrvatskoj, gdje je prosječna plata skoro 1.500 evra, a medijalna 1.280 evra.

Razlike unutar zemlje i regiona

„Razlika je i unutar same zemlje kako se živi. Troškovi i uslovi života nisu isti u Sarajevu i Banjaluci i u Čajniču, recimo, gdje vrlo malo ljudi ima primanja. Slično je i u drugim zemljama, nije isto na primorju u Hrvatskoj i Crnoj Gori i u unutrašnjosti“, kaže Gavran.

Koliko su političke tvrdnje tačne

Odgovarajući na pitanje koliko su onda tvrdnje pojedinih političara da BiH ima najniže plate i penzije u Evropi tačne, Gavran kaže da „tvrdnje političara uglavnom nisu tačne“.

„Rijedak je slučaj da političari u BiH govore istinu. Nekad je to svjesno te namjerno lažu zato što im to odgovara“, ističe Gavran.

Troškovi života mijenjaju sliku standarda

Što se tiče troškova života, primjera radi, gradski prevoz u Beogradu je besplatan, dok je Zagrebu jeftiniji nego u Sarajevu ili Banjaluci. Istovremeno, omjer primanja značajno se razlikuje, tako da u mnogim zemljama na standard života ne utiču dominantno sama primanja, već i odluke vlasti kao što su u Beogradu i Zagrebu da javni prevoz bude džabe ili daleko jeftiniji u odnosu na okruženje.