Na današnji dan umro je Simo Milutinović Sarajlija

Na današnji dan umro je Simo Milutinović Sarajlija

Simo Milutinović Sarajlija (Sarajevo 3.8. 1791. — Beograd 30.12. 1847) Srpski pjesnik i Njegošev učitelj. U društvu beogradskih književnih ljudi u početku druge polovine XIX vijeka Sima je bio pretpostavljan Gunduliću dok je Gete o njemu napisao dvije stranice pohvala.

Rođen je u trgovačkoj porodici u Sarajevu, gdje su mu roditelji došli iz Srbije. Otac Simin, rodom je iz sela Rožanstva, u užičkom okrugu, pa je zbog čume prebjegao u Sarajevo, gdje se oženio Anđelijom Srdanovićevom, čuvenom sarajevskom ljepoticom, o čijoj krasoti narodni pjevači sačuvaše spomen za punu stotinu godina. Kad Milutina i po drugi put pogodi čuma, mali Sima ne imađaše ni dvije godine. Bjegunci tražiše skloništa na dva mjesta u Bosni, pa onda odoše u Brod, za tim u Zemun.

U Zemunu, on je počeo učiti, ali nije završio ništa od toga. Nemirna i nesređena duha, Sima je prošao kroz mnoga zanimanja, a obišao je i mnoge krajeve od Vidina do Lajpciga, od Besarabije do Crne Gore. Sima je bio pisar u Pravitelstvujuščem sovjetu, u manastiru Blagoveštenju i kod ustaničkih vojvoda. Učestvuje u ustanku protiv Turaka u četi „golaća“.

Odlazi u Besarabiju da vidi izbjegle roditelje, a potom u Njemačku, gdje sluša filozofiju, čini poznanstva sa uglednim njemačkim književnicima, s Geteom na primjer, i tom prilikom štampa svoj ep Serbijanku. Po povratku postaje vaspitač Njegošev na Cetinju, a docnije carinik, policajac, sekretar ministarstva i član apelacije. Bavio se pisanjem stihova, politikom, istoriografijom, lingvistikom, osnivanjem pivare i „vodolječilišta“.

Umro je u Beogradu. Sahranjen je na groblju kod današnje Crkve svetog Marka, grob mu je bio brzo zaboravljen. Mnogo godina kasnije na osnovu nekih skica i položaja njegovog groba u odnosu na Vozarovićev koji je imao nadgrobni spomenik do 1927. kada je staro beogradsko groblje prekopano, pronađeno je tijelo Sime Milutinovića i položeno u porodičnu grobnicu Milutinovića na Novom groblju. Njegove kosti su nedvosmisleno raspoznate na osnovu tjelesnih osobenosti (visina, oblik donje vilice) ali i predmeta koji su uz njegovo tijelo bili položeni (ikona svetog Srđa koju je donio iz Moskve i koja mu je po njegovoj želji metnuta na grudi).

Njegov sin je Dragutin Dragiša Milutinović, inženjer, arhitekt i istoričar srpske umjetnosti.

Najbolje i najveće njegovo djelo je epski spjev Serbijanka. Druga važnija djela su: Trojebratstvo i Trojesestarstvo, epske pesme; Dika crnogorska, drama iz istorije Crne Gore, tragedija Obilić, jedna zbirka lirskih pjesama i dva istorijska spisa: Istorija Srbije, koja obuhvata samo vrijeme od 1813—1815, i Istorija Crne Gore od davnih do novijeg vremena. Kao obožavatelj grčke kulture i Homera, a uz to i odličan poznavalac narodne poezije, Milutinović je htio da svojom „Serbijankom“ napiše Ilijadu Prvog i Drugog srpskog ustanka. On je lično učestvovao u oba ustanka, poznavao skoro sve narodne vođe i kasnije u Besarabiji mnogo štošta bilježio po kazivanju izbjeglica više hroničarski i bez neke logičke veze. Cijelu tu građu on je prelio u veliki niz epskih pjesama o važnijim događajima i ljudima iz oba ustanka. Njegove kraće pjesme većinom su političke i prigodne: ustavo-braniteljske pesme, dinastičke ode i stihovane brošure, koje su mogle zadovoljiti potrebe svoga doba, ali koje nemaju naročite književne vrijednosti. Tragedija „Obilić“ je jedan od najranijih pokušaja da se dramatizuje kosovska tragedija, a „Dika crnogorska“ je niz dramatisanih epizoda iz Crna crnogorske istorije od Kosova do vladike Danila. Za složenu dramsku kompoziciju imao je manje smisla nego za ep, a uz to nije imao uzora u našoj književnosti, niti je poznavao dovoljno stranu dramu.

Kao istoričar, Sima Milutinović nije strogo naučan i kritički duh, već piše na osnovi predanja, narodne pjesme i ličnog iskustva. Milutinović je najplodniji i najraznovrsniji srpski pisac svoje generacije, potstrekač Njegoševa talenta i poslije Vuka najbolji poznavalac naše narodne poezije. On je bio snažan i intuitivan duh. Sam Njegoš mu je priznao „silni polet“. U njegovim djelima ima, mjestimično, snažnog i iskrenog lirizma, smelih i uzvišenih misli, ali ima i nameštenog patosa, nastranih i nerazumljivih ideja.

U doba književnog diletantizma, kada je srpska književnost tek pošla za velikim klasičnim uzorima i kada se književni jezik tek počeo da uobličava, Milutinović pokušava da piše istorijski ep i dramu i daje nekoliko dobrih istorijskih djela. Ali on je bio nesređen duh i sujetan talent, jedan od onih „divljih genija“ koji nemaju upornosti i vedrine da u mučnoj borbi za izraz dođu do jasnosti i jednostavnosti. Za tako veliki pothvat: da kroz najveće ličnosti našeg naroda, Obilića i Karađorđa, pjesnički uobliči čežnje i ideale nacije, njegov talent nije bio u svemu dorastao, niti je izražaj bio savladan. Svojim velikim rodoljubljem, snažnim temperamentom i originalnošću, Milutinović je svojim savremenicima davao iluziju „bogom datog pesnika“. On nije zaslužio pohvale koje su mu romantičari činili, ali nije zaslužio ni odveć oštro potcjenjivanje od strane realističke škole, koja je o njemu pisala sa potcenjivanjem.

Sarajlija je po Evropi sretao znamenite ljude i pjesnike, a zna se da se u Njemačkoj upoznao sa Krugom, Gerhardom, Jakovom Grimom, Ulandom, čak i sa Geteom. I Gete, osjetivši da se pojavljuje jedna drukčija književnost i jedan zaboravljen narod napisao je čitave dvije stranice pohvala Simi Milutinoviću-Sarajliji, malom pjesniku iz velike narodne poezije i ne manje bune. A to znači mnogo: Sarajlija kao Njegošev učitelj okreće mu pogled i u svjetsku poeziju i svjetsku misao.

zapadnisrbi.com

CATEGORIES
Share This