Položaj pravoslavnih hrišćana u Izraelu u sjeni sukoba
U kontekstu najnovijih sukoba na Bliskom istoku, položaj hrišćana u Izrael dobija dodatnu složenost kada se posmatra kroz prizmu pravoslavne zajednice, koja ima duboke istorijske korijene i poseban status u regionu.
Pravoslavna crkva: istorijsko prisustvo i današnji izazovi
Najveća hrišćanska zajednica u Svetoj zemlji je Jerusalimska patrijaršija, koja upravlja brojnim svetinjama, uključujući i Crkvu Svetog Groba u Jerusalimu.
Pravoslavni vjernici su uglavnom arapskog porijekla, dok je vrh crkvene hijerarhije tradicionalno grčkog sastava. Ova specifična struktura često dodatno komplikuje odnose unutar same zajednice, ali i prema vlastima i širem društvu, zbog tradicionalno negativnog odnosa Izraela prema Arapima.
Sukobi u Palestini su na isti udar izraelskog nasilja stavili i pravoslavne hrišćane. Tako je u napadima Izraela skoro potpuno srušena grčka pravoslavna Crkva svetog Porfirija, najstarija crkva u Gazi. U napadu je ubijeno veliki broj civila, kada ih se preko 400 sklonilo u crkvu u trenutku napada.
Grčka pravoslavna patrijaršija u Jerusalimu osudila je tada napad i dodala da „neće napustiti svoju vjersku i humanitarnu dužnost“ da pruži pomoć. Poglavar Grčke pravoslavne crkve u Jerusalimu osudio je napad na ovu najstariju crkvu u Gazi. Arhiepiskop Atalah Hani rekao je da je bombardovanje crkve „novi masakr“ i „napad na hrišćansko naslijeđe“.
Konkretni problemi na terenu
Tokom posljednjih godina, a posebno u periodima eskalacije sukoba, pravoslavni sveštenici i vjernici suočavaju se sa nizom izazova:
- učestali incidenti u Starom gradu Jerusalima
- ograničenja pristupa svetinjama u kriznim momentima
- pad broja hodočasnika i prihoda crkava i manastira
- pritisci na crkvenu imovinu i administrativne sporove
Jedan pravoslavni sveštenik iz Jerusalima (ime često ne navodi iz bezbjednosnih razloga) opisao je situaciju riječima:
„Ne živimo u otvorenom progonu, ali živimo u stalnoj napetosti. Svaka eskalacija znači manje ljudi u crkvi, više straha na ulici.“
Glas sveštenstva: između straha i nade
Izjave sveštenika i monaha ukazuju na osjećaj nesigurnosti koji nije uvijek vidljiv spolja.
Jedan monah iz pustinje Judeje navodi:
„Naše bratstvo opstaje vijekovima, ali nikada nismo bili toliko izolovani kao danas. Rat ne dolazi uvijek do naših vrata, ali njegova sjenka je stalno tu.“
Slično govori i paroh iz Nazaret:
„Najveći problem nije direktno nasilje, nego odlazak ljudi. Mladi ne vide budućnost i odlaze – to je tiho nestajanje zajednice.“
Sukob i ekonomski udar na crkvu
Za pravoslavnu crkvu turizam i hodočašća nisu samo duhovna, već i ekonomska osnova opstanka. Gradovi poput Vitlejema i Jerusalima u velikoj mjeri zavise od dolaska vjernika.
Tokom aktuelnih sukoba:
- broj hodočasnika drastično opada
- crkveni prihodi se smanjuju
- manastiri i parohije funkcionišu uz minimalna sredstva
Jedan sveštenik je to sažeo:
„Kada nema hodočasnika, nema ni života za mnoge porodice. Vjera ostaje, ali svakodnevni život postaje borba.“
Identitet između politike i vjere
Pravoslavni hrišćani u Izraelu nalaze se u specifičnoj poziciji – kulturno i jezički bliski palestinskom stanovništvu, ali institucionalno vezani za izraelski sistem.
To stvara dvostruki pritisak:
- politički – između dvije suprotstavljene strane
- društveni – između manjinskog statusa i očuvanja identiteta
Jedan sveštenik iz Jerusalima opisuje to ovako:
„Mi smo most, ali mostovi se često gaze s obje strane.“
Iako, treba istaći da pravoslavni hrišćani nemaju nikakvih problema sa muslimanima na ovom prostoru. Naprotiv, muslimani i hriščćani dijele skoro istu sudbinu i brojni su primjeri istinske saradnje i razumijevanja.
Dugoročna briga i jednih i drugih je opstanak zajednice. Najveći izazov za pravoslavnu crkvu nije samo trenutna bezbjednost, već demografska budućnost. Iseljavanje mladih, smanjenje broja vjernika i ekonomski pritisci prijete da dugoročno oslabe prisustvo hrišćana u Svetoj zemlji.
Jedini istinski partneri su radikalni Jevreji i radikalni muslimani, koji podstiču sve ove sukobe i funkcionišu po principu spojenih posuda. Dobri poznavaoci tamošnjih prilika govore upravo o saradnji radikalnih islamista sa izraelskim obavještajnim službama, a cijelo vrijeme je SAD kao glavni saveznik Izraela vojno podržavao ISIL – militantnu islamsku organizaciju.
Zaključak
Položaj pravoslavne crkve u Izraelu danas je spoj istorijske veličine i savremene ranjivosti. Svakodnevni život oblikuju nesigurnost, ekonomski pritisci i osjećaj da se prostor za opstanak postepeno sužava.
Najnoviji sukobi dodatno naglašavaju ovu realnost: pravoslavni hrišćani nisu u centru političkih odluka, ali su među prvima koji osjećaju njihove posljedice.
U toj tišini između sukoba i molitve, njihova borba postaje simbol šire sudbine hrišćana na Bliskom istoku – opstati, uprkos svemu.
ISTOK
