Jedna izreka kaže “ upoznaj svoju zemlju da bi je više voleo.” Šta je tradicija? Kakve su to veze koje nas povezuju , ujedinjuju , učvršćuju kao narod. Šta o nama govore i kakva saznanja nam daju te građevine strmih krovova sa šindrom,tremom, malih prozora i drvenih stubova.
Kroz vekove ovo područje bilo je pod uticajem veliki sila, ratova, razaranja ali uvek je vera bila ta koja nas je povezivala i održavala. Crkve brvnare su bile i danas su jedne od tih veza.

Nigde kao u crkvama brvnarama tamjan tako opijajuće ne miriše, nigde kao u crkvama brvnarama vernik nema takav osećaj blizine Božije reči mira i spokoja.

Gradili su ih seoski neimari u duhu tradicije . Podsećaju na izgled obične kuće i njihova namena nije bila isključivo religiozna , već i mesta na kojima su se donosile važne odluke.

Crkva brvnara Svetih Blagovesti Presvete Bogorodice, Vagan , Budimlija:

Crkva se nalazi u selu Vagan u živopisnom pejzažu, oivičena hrastovom šumom. Predstavlja oazu iz doba Nemanjića. Istorija hrama datira iz 1672. godine i duboko je vezana za manastir Dobrun. Nakon pada dobrunskog grada deo monaštva se iz Dobruna preselio u selo Krušćanje , današnji Vagan. Za selo Vagan i za sam hram vezano je niz legendi koje su se prenosile sa generacije na generaciju. Priča se da je selo dobilo ime po manastirskim vagama gde se vagalo žito i ostali usevi.

Prvobitna crkva brvnara je pod naletom zla turskih zulumćara srušena ali su monasi u zajedništvu sa stanovništvom sagradili današnji izgled crkve brvnare. Crkva je obnovljena 1878 . godine i tada dobija svoj konačan izgled. Spada u najstariji verski objekat u opštini Rudo. Služila je i danas služi svojoj glavnoj nameni duhovnog mesta, gde su se ljudi kroz istoriju krili od Turaka, bezbožnika, pričešćivali, krštavali, venčavali , pronalazili mir i duhovnu snagu. Par puta biva izložena napadima nekih ljudi da je spale ali je sveti hram spašen.

U periodu posle Drugog svetskog rata hram biva zapušten. Zahvaljujući pastirima hram je ograđen i čuvan da ga stoka ne oskrnavi. U ovom hramu čuvana je čuvena Čajnička Krasnica, ikona čuda i isceljenja , nadaleko čuvena ne samo među pravoslavcima već i među pripadnicima drugih religija.
S obzirom da je stanje ovog specifičnog zdanja dosta loše , monaštvo i narod ovog kraja je pokrenulo akciju obnove kompleksa i rekonstrukciju crkve. Arhimandrit Jovan Gardović , iguman manastira Svetog Nikole u Dobrunskoj Rijeci, organizovao je proteklih godina parohijane okolnih sela da se sanira krov i pod crkve i izgradi parohijski dom i drugi propratni objekti.

„. Odziv ljudi bio je veliki, pomoć je pristizala u građevinskom materijalu, novcu ili nadnicama tako da je porta dobila sasvim nov, lep i funkcionalan izgled“, naveo je Gardović.

Crkva Svetog proroka Ilije Donja Rijeka, Štrpci :

Crkva je sagrađena nakon podizanja srpskog ustanka 1875. godine. Nalazi se u selu Andžićima, kod Štrbaca, u opštini Rudo. Gradili su je meštani iz okolnih sela. Za podizanje svetinje najzaslužniji je bio monah Dionisije Vranešević Popović, a najveći procvat u gradnji imala je za vreme službovanja prote Zaharija Popovića između 1876. i 1878 . godine. Crkva je obnovljena 1970. godine. Božija ruka je čuvala ovu svetinju decenijama od turskog besa i svakog drugog zuluma.

Crkva pripada jednobrodnom tipu hrama , izgrađena od tvrde lučevine. Temelji crkve su od kamena. Vrata na ulazu i severnoj strani nisu ukrašena što je tipično za crkve iz perioda 19. Veka. “Svako brvno, greda, šindra i oltarska pregrada su isti onakvi kakvi su bili kada je svetinja završena. Sve je na svom mestu gde je i nekada bilo,“ dodaje Savić. Ikone na ikonostasu nisu postavljene po sadašnjim crkvenim kanonima .Poredane su redom kako su ih darodavci darivali.

„Očito je da ovde ima veoma starih i vrednih ikona, različitih autora jer su ih, posle rušenja manastira Svetog Nikole u Pribojskoj Banji , monasi i igumani ovde donosili. To tvrdi Savo Derikonjić iz Priboja“, objašnjava sveštenik Savić. Sačuvane ikone Svetog proroka Ilije čudotvorca, bogovidca i zaštitnika hrama i Bogorodice s Hristosom danas se čuvaju u novoj crkvi u Štrpcima.

Dragiša Milosavljević , istoričar umetnosti iz Užica je u svojoj knjizi o crkvama brvnarama u Srbiji i BiH napisao da je ovaj hram u prošlosti imao mnogo veći značaj .”Prema njegovoj teoriji , negde u blizini crkve brvnare sakriven je i deo bogate , pre nekoliko godina otkrivene riznice iz manastira Svetog Nikole u Pribojskoj Banji “, ističe steštenik Savić.
U samoj porti, pored zdanja hrama, sahranjeni su sveštenici Zaharije i Jovan, obojica iz čuvene svešteničke porodice koja je imala devet sveštenih lica.
Milovan Đurović iz sela Štrbaca seća se da je pored hrama bilo nekoliko sofri ovdašnjih domaćina i i da su Svete liturgije održavane svakog pravoslavnog praznika.

Hram Prepodobne mati Paraskeve u Bjelom Brdu:

U selu Bjelo Brdo nadomak grada Rudo nalaze se dva hrama posvećena Prepodobnoj mati Paraskevi. Stanovništvo Bjelog Brda veoma poštuje svoju zaštitnicu. Svoje poštovanje i duhovnu vezu iskazuju kroz čuvanje i održavanje podjednako oba hrama.

Za gradnju crkve brvnare karakteristično je to da se nalazi na zemljištu gde je u prošlosti bila austrijska kasarna. Zemljište kroz istoriju pripada Kraljevini Jugoslaviji, čiji su članovi bili pripadnici pljevaljskog odreda koji su poklonili plac za gradnju crkve. Crkva brvnara je osveštana 1936. godine za vreme službovanja Sv. Mitropolita Petra Zimonjića.
Porodica Anđić, braća Josif i Vasilij, po zanimanju industrijalci, na inicijativu sveštenika Sv. Budimira Sokolovića, poklonili su za gradnju crkve svoja brvna. Ikonostas crkve je skroman, ikone se se nalaze na drvenim pregradama.Zvonik crke je izliven u livnici u Zemunu.

Drugi hram se gradio 1992., a osveštan je 2002. godine. Donator hrama je sugrađanin Vidoje Pjevčević. Svake godine se u dvorištu hramova proslavlja slava svete Petke uz litije , sveštenstvo i okolno stanovništvo.

Crkva brvnara Hrista Spasitelja u selu Bjela kod Višegrada:

Kada dođemo u selo Bjela nadomak Višegrada i pogled usmerimo ka netaknutoj prirodi i ugledamo crkvu brvnaru, počinjemo da shvatamo tu potrebu od bega od brzog života i gradske vreve, svakodnevnog stresa. Shvatićemo snagu molitve u lepoti prirode. Baš takvu snagu daje nam ovo mesto , njena crkva, njen nastanak, jer sama njena izgradnja nam još jednom potrđuje koliko je porodica važna karika u društvu. Jedinstvo porodice još jednom nam otkriva tu istinu da kroz temelj „čvrste” porodice niko neće biti ostavljen i zaboravljen.Taj značaj potvrđuje nam i porodica Tasić.

Starešinstvo porodice Tasić koga čine petorica ljudi iz tog područja. Oni su zajedničkim snagama započeli izgradnju crkve brvnare na Čadinoj bari, koju istoričari umetnosti smatraju jednu od najlepših na ovim prostorima. Crkva je izgrađena od brvana sedam napuštenih kuća pronađenim u okolnim selima.Njihova starost se procenjuje na više od sto godina.Predstavlja neobičnu, upečatljivu , zanimljivu građevinu jer je sva od drveta, od zidova, svodova, zvonika , ikonostasa , čak i podova. Brvna su građena od drveta lučevine i smole.

Na brvnu ,pri samom ulasku u crkvu, nalazi se ikona posvećena Nerukotvorenom liku Hristosa Spasitelja. Ikonostas crkve je izuzetno bogat , čine ga sedamnaest ikona rađenih od strane ikonopisca Nenada Despića, koji i sam potiče iz ove okoline. Zvonik na crkvi je težak stotinu kilograma. Miris smole koji se oseća pri obilasku crkve, upotpunjuje taj osećaj mira i duhovnosti . Crkva brvnara je u potpunosti uklopljena u lepote netaknute prirode u selu Bjela kod Višegrada. Starešinstvo crkve je počelo izgradnju konaka u porti crkve.

Svake godine ispred crkve organizuje se sabor Tasića koji okupljaju između 200 i 400 brastvenika. Zbog toga je starešinstvo crkve odlučilo da izgradi drvenu nadstrešnicu pod kojom svaki domaćin ima svoju sofru.

Na saboru Tasića promovišu se knjige ,fotografije nekadašnjeg života na selu, sakuplja se pomoć za ugrožene.Takođe, starešinstvo crkve svake godine dodeljuje povelju “ Brvno” istaknutim ličnostima i zaslužnim građanima. Za turiste i lokalno stanovništvo crkva brvnara u selu Bjela je hram koji je centar sela ,stecište zaborava i molitve vernika iz svih krajeva.

 

(Ivana STANKOVIĆ/Višegradske vijesti)